Ana Sayfa Slider Otonom ve İnsansız Araçlar Son Dakika Teknoloji

İnsansız Hava Aracı (İHA) Nedir?

İNSANSIZ HAVA ARACI (İHA) NEDİR?

Çoğumuz İHA’ların genellikle askeri alanlarda kullanıldığını düşünürüz fakat aslında İHA’larla gündelik hayatımızda sandığımızdan daha sık karşılaşırız. Askeri alanlardaki İHA ve SİHA’ların dışında birçoğumuzun uçurduğu dronelere kadar uzaktan kontrol edilebilen veya otonom olarak uçabilen, içerisinde insan barındırmayan bütün uçan araçlara insansız hava aracı (İHA) denir.

İHA denilince sadece havada uçan bir araç anlaşılmamalıdır. İHA’nın gövdesi, motoru gibi hem iç hem de dış bileşenlerinin dışında İHA’yı kontrol eden bilgisayar ve sensör sistemleri, kontrol sistemleri gibi birçok bileşenin birleşmesiyle İHA’lar oluşur.

Uzaktan kumandalı hava araçları geçmişten günümüze birçok farklı şekilde kullanılmış ve ilk olarak 1793 yılında Amerika’daki iç savaşta keşif amaçlı hava balonları kullanılmıştır. Avusturalyalılar uzaktan kumandalı balon sistemini biraz daha geliştirerek 22 Ağustos 1849’da içinde zaman fitilli bombalar bulunan 200 pilotsuz balonu İtalya’ya göndermişler ve bu olay hava saldırısında kullanılan ilk İHA’lar olarak tarihe geçmiştir.

Bizim bildiğimiz türdeki ilk İHA’lar 1916 yılında A. M. Low tarafından yapılmıştır. Daha sonrasında I. Dünya Savaşı’nda kullanılmak üzere uçan bomba olarak bilinen ve jiroskop kontrollü olan Hewitt-Sperry otomatik uçağı üretilmiştir. Bu İHA, 1917 yılında ABD Silahlı Kuvvetleri’nin resmi uçağı olmuş ve 1918 yılında ilk uçuşunu gerçekleştirmiştir. 1935 yılına gelindiğinde hem bir film yıldızı hem de model uçak tasarımcısı olan Reginald Denny, ilk ölçekli RPV modelini geliştirmiştir. Ayrıca II. Dünya Savaşı süresince çok fazla İHA üretilmiş, savunma ve saldırı görevlerinde kullanılmıştır. 1951 yılına gelindiğinde ise Teledyne Ryan şirketi İHA’lar üzerinde yeni bir teknolojiyi kullanmışlar ve jet motorlu bir İHA olan Firebee I’i üretmeye başlamışlardı. 1955 yılında ise başka bir firma olan Beechcraft firması tarafından ABD Deniz Kuvvetleri için Model 1001 isimli İHA’sını üretmişti fakat bu araçlar Vietnam Savaşı sürecinde birer uzak kontrol edilebilen hava aracı olmaktan ileriye gidememişlerdi. 1980’li ve 1990’lı yıllarda İHA’lar hem üretim maliyetinin uçaklara nazaran daha düşük olmasından hem de olası bir savaşta mürettebat kaybını sıfıra indirmesinden dolayı ABD’de askeri çevrelerde tekrardan gündeme gelmiş ve geliştirilmeye başlanmıştır. İlk zamanlar genellikle keşif ve gözetleme amacıyla kullanılan İHA’lar günümüzde silahlandırılarak savaş sahasında da kullanılmaya başlamıştır.

İHA’ları genel hatlarıyla tanıdığımıza göre artık yazımızda İHA’ların çeşitlerine ve kullanım alanlarına geçebiliriz.

 

İHA ÇEŞİTLERİ:

İHA’ları temel olarak sabit kanatlı ve döner kanatlı olarak iki gruba ayırabiliriz. Hem sabit hem döner kanatlı olan İHA türleri de mevcuttur, bunlara ise VTOL denir. Sabit kanatlı İHA’lardan başlayarak bu üç İHA çeşidini inceleyelim.

SABİT KANATLI İHA’LAR:

Sabit kanatlı İHA’lar aslında İHA denildiğinde hepimizin aklına gelen, genellikle dış görünüşüyle uçağı andıran İHA çeşididir. Sabit kanatlı İHA’ların motorları genellikle ön veya arka tarafa eklenir ve aracın hareket ettirilmesi sağlanır. Döner kanatlı İHA’lara göre daha hızlı olan bu İHA’lar, daha çok askeri alanlarda tercih edilirler fakat dikey iniş ve kalkış gerçekleştiremedikleri için bir piste ihtiyaç duyarlar. Bu İHA’lar, iniş-kalkışında ve havada süzülürken istediği yöne gidebilmesini flapları ile gerçekleştirir.

 

DÖNER KANATLI İHA’LAR:

Drone olarak bildiğimiz İHA’lardan helikopterlere kadar dikey olarak uçabilen bütün hava araçlarına döner kanatlı hava araçları denir. Helikopter gibi pervane ile uçan hava araçlarının kuyruklarında küçük bir pervane daha olduğunu görmüşsünüzdür, bu küçük pervane dik olacak şekilde dönerek gövdenin ana pervane ile birlikte dönmesini engellemektedir. Günümüz dronelerin pervanelerinde karşılıklı olan pervaneler ters istikamette döndüğünden savrulmadan dikey, ileri,  geri, sağa ve sola hareket edebilir veya havada asılı kalabilirler. Bu İHA’lar piste ihtiyaç duymadığından sivil olarak çok tercih edilmesinin yanında engebeli araziler için askeri görevlerde de tercih edilmektedir.

 

VTOL İHA’LAR:

Hem sabit kanatlı hem de döner kanatlı hava araçlarının hareket kabiliyetlerine sahip olan bu araçlara VTOL denir. VTOL araçlar genellikle döner kanatların öne eğilmesiyle ya da hem drone gibi yukarıya doğru bakan hem de uçak gibi öne doğru bakan pervaneler sayesinde sabit kanatlı gibi hareket etme kabiliyeti kazanırlar. VTOL araçlar her türlü arazide uçuş yapabildiği için uçaklara ve İHA’lara pist konusunda avantajlar sağlasa da sabit kanatlılara göre manevra kabiliyeti düşük olduğundan ve kullanış açısından dolayı pek tercih edilmemektedirler.

 

 

İHA’NIN AMACI VE AVANTAJLARI:

İnsansız teknolojilerin geliştirilmesi ile birlikte birçok sanayi alanında olduğu gibi hava araçlarının kullanıldığı alanlarda da büyük gelişmeler yaşanmıştır. Bu alanları askeri ve sivil olarak ikiye ayırabiliriz.

Askeri olarak incelediğimizde İHA’ların devrinden önce hava görevleri için uçakların kullanıldığını biliyoruz. İHA’ların boyutlarına göre oldukça büyük olan bu uçaklar, hem büyüklükleri hem de harcadıkları yakıt bakımından çok daha maliyetlidir. Ayrıca insansız bir şekilde uçamadıkları için askeri kuvvetlerin pilot yetiştirmesi de gerekmektedir. Askeri bir operasyonda uçan bir aracın pilotunun olmaması havada çok büyük üstünlük sağlar, çünkü pilotlar G kuvveti, yorgunluk, çalışma saati gibi durumlara bağlıyken pilotsuz bir hava aracı sadece kendisine verilen komutlara bağlı olup görevini daha başarılı bir şekilde yerine getirebilmektedir. Tabi her zaman hava araçları görevlerini başarıyla yerine getiremeyebiliyorlar. Uçaklar eğer görevlerinde başarısız olurlarsa zaiyat verme ihtimalleri çok yüksektir, bu durumda İHA’ların uçaklara göre daha ön plana çıktığını görmekteyiz.

 

Sivil olarak incelediğimizde İHA’ların birçok konuda insanların hayatlarını kolaylaştırdığını görmekteyiz. Örneğin 10 sene önce film çekimleri için kullanılan helikopterlerin, pilotların ve kameramanların yaptıkları işi günümüzde dronelerin yapmakta olduğunu, filmde maliyetten ve insan gücünden tasarruf edildiğini görmekteyiz. Aynı şekilde kargo firmalarının kargoları İHA’lar ile göndermek için çalışmalar başlattığını biliyoruz, böylece yakın gelecekte kargo firmalarının film sektöründeki gibi bir değişime gidebileceğini öngörebiliyoruz.

 

Bu örnekler dışında çevresel gözlemler, arama-kurtarma faaliyetleri, doğal afetlerin izlenmesi, arkeolojik çalışmalar, hava durumu izleme, tarımsal uygulamalar, istihbarat ve güvenlik amaçlı kullanımları İHA’ların hayatımızı kolaylaştırdığı diğer alanlara örnek olarak verilebilir.

 

Günümüzde İHA’ların kullanım alanlarını çoğaltacak, tüm dünyaya İHA’lar vasıtasıyla internet sağlama gibi projeleri duyuyoruz, bu gidişle gelecekte insansız araçlar insanların hayatlarında daha fazla yer kaplayabilecek diyebiliriz.

 

 

GÜNÜMÜZDE KULLANILAN İHA’LARIN GENEL ÖZELLİKLERİ:

Günümüzde İHA’ların neredeyse her alanda kullanılmaya başlandığından bahsetmiştik fakat özelliklerine pek değinmemiştik. Şimdi ise isimlerini çokça duyduğumuz bazı İHA’ların genel özelliklerinden bahsedelim.

Listemize İHA denildiğinde akla ilk gelen BAYRAKTAR İHA’larından başlayalım.

BAYRAKTAR TB2, Baykar firmasının askeri ve sivil havacılık standartlarına uygun olarak ürettiği ve 2014’ten beri aktif olarak kullanılan milli bir İHA’mızdır. BAYRAKTAR TB2, 14 Haziran 2014 tarihinde gerçekleştirdiği uçuş testinde 27,030 feet yüksekliğe çıkmış, 5-6 Ağustos tarihlerindeki uçuş testlerinde ise tam yüklü olarak uçmuş ve 18,000 feet irtifaya çıkıp 4,040 kilometre yolu 24 saat, 34 dakikada gerçekleştirmiştir. Daha sonraki tarihlerde milli füze testlerinde bulunmuş ve 17 Aralık 2015 tarihinde ROKETSAN MAM-L güdümlü füzesini başarılı bir şekilde hedefe göndermiştir. BAYRAKTAR TB2’nin gövde ve kanat açıklıkları sırasıyla 6.5 metre ile 12 metredir, toplam kalkış ağırlığı ile faydalı yük ağırlıkları ise sırasıyla 650 kilogram ile 55 kilogramdır. Motor olarak 100 beygir gücünde olan bir adet Rotax 912 motorunu kullanmaktadır. Azami hızı 135 knot yani yaklaşık olarak 250 km/s hızda, olağan seyir hızı ise ortalama 70 knot yani yaklaşık 130 km/s hızdadır.

Baykar firmasının bir diğer önemli İHA’sı olan BAYRAKTAR AKINCI’ın özelliklerine gelelim. AKINCI, 5.5 tonluk bir ağırlığa ve yaklaşık 1.5 tonluk taşıma kapasitesine sahip olan, Baykar firmasının üretimine yeni başladığı bir TİHA’sıdır. 16 Eylül 2019’da AKINCI’ya ait olan Ivchenko-Progress AI-450C Turboprop motorunun ilk testi yapıldı ve 6 Aralık 2019’da ise nihayet 16 dakika boyunca AKINCI ilk kez göklere çıktı. Yüksek irtifalara çıkmasıyla bilinen bu SİHA, 22 Ağustos 2020 tarihinde 30,000 feet irtifaya çıkabilmiştir, maximum servis tavanı da 40,000 feet yani yaklaşık olarak 12,000 metredir. BAYRAKTAR AKINCI SİHA’nın uzunluğu 12.2 metre, kanat açıklığı 20 metre ve yüksekliği ise 4.1 metredir. Aynı zamanda her biri 560 kW gücünde olan iki adet turboprop motoru ile güç almaktadır. AKINCI SİHA’sı MAM-L, MAM-C, CİRİT, Mk81, Mk82 ve SOM ALCM gibi füzeleri taşıyabilmektedir.

Savunma amaçlı İHA ve SİHA’lardan bahsettikten sonra şimdi de bambaşka bir İHA’dan söz edelim. Bu sefer bahsedeceğimiz İHA sadece savunma sanayii dışında değil, aynı zamanda gezegenimiz dışında havalanacak olan bir İHA’dır. Bu İHA, NASA’nın 2021 yılı içerisinde Mars atmosferinde uçurmayı planladığı helikopteridir. Bu helikopteri Dünya’daki 100,000 feet yüksekliğe eşit olan Mars yüksekliğinde ve hem Mars atmosferinde hem de sıcaklıkların eksi 130 Fahrenheit’e düştüğü Mars yüzeyinde başarılı bir şekilde uçabilecek bir yapıda tasarladılar. Eğer başarabilirse bu helikopter Şubat 2021’de ilk uçuşunu Mars atmosferinde gerçekleştirecek ve başka bir gezegenin atmosferinde havalanan ilk helikopter olacak.

Sizlerin de görmüş olduğu gibi insansız hava araçları sadece askeri alanlarda değil, sivil birçok alanlarda hatta gezegen dışı görevlerde dahi kullanılmaktadır.

 

Bu yazımızda İHA’lar hakkında temel bilgilerden bahsettik. İHA’ların yapılarını, donanımlarını ve nasıl yapıldıkları hakkındaki bilgilere ulaşmak için İHA’ları Oluşturan Sistemler adlı makalemi incelemenizi tavsiye ederim.

 

  

KAYNAKÇA

Wikipedia katılımcıları (2020). İnsansız hava aracı. Vikipedi, Özgür Ansiklopedi. Erişim tarihi 22.33, Aralık 7, 2020 url://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=%C4%B0nsans%C4%B1z_hava_arac%C4%B1&oldid=24351877.

 

Kahveci, M., & Can, N. (2017). İnsansız hava araçları: tarihçesi, tanımı, dünyada ve Türkiye’deki yasal durumu.

 

Wikipedia katılımcıları (2020). Baykar Bayraktar TB2. Vikipedi, Özgür Ansiklopedi. Erişim tarihi 16.46, Aralık 18, 2020 url://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Baykar_Bayraktar_TB2&oldid=24413429.

 

Wikipedia katılımcıları (2020). Baykar Bayraktar Akıncı. Vikipedi, Özgür Ansiklopedi. Erişim tarihi 16.47, Aralık 18, 2020 url://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Baykar_Bayraktar_Ak%C4%B1nc%C4%B1&oldid=24175070.

 

NASA. “NASA’s Aeronautics Experts Help Prepare Ingenuity to Fly on Mars”. Erişim: 18 Aralık 2020. https://www.nasa.gov/aeroresearch/nasa-aeronautics-experts-help-prepare-ingenuity-to-fly-on-mars.

 

Baykar Savunma. [dijital görsel] Erişim: 11 Ocak 2021. Alıntıdır https://www.baykarsavunma.com/foto-galeri.html.

 

Avatar
Fatih Naim Türkel
• Kendimi geliştirmek için araştırmalar yapıyorum ve öğrendiğim bilgileri makale olarak paylaşıyorum. • Kütahya Dumlupınar Üniversitesi'nde Elektrik-Elektronik Mühendisliği 2. Sınıf öğrencisiyim. • B1+ seviyesinde ingilizce biliyorum. • Yazılıma ilgiliyim; pyhton, C++ dilleri ile birlikte görüntü işleme üzerine çalışıyorum, ayrıca unreal engine 4 kullanımı, temel siber güvenlik komutlarını ve blueprint yazılımını biliyorum. • Arduino kullanımını biliyor ve projeler geliştiriyorum. İnsansız hava araçları ve roketler üzerine çalışıyorum, yarışmalara katılıyorum.
http://www.linkedin.com/in/fatih-naim-turkel

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir